ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΙ ΣΤΟΧΑΣΤΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Γράφει : Ο Δημήτριος Μητρόπουλος Αντ/γος ε.α. Επιτ. Υπαρχηγός. ΕΛ.ΑΣ. Πτυχ. Νομικής και Δημ. Δικαίου και Πολ. Επιστημών Νομικής Σχολής Αθηνών. Συγγραφέας, Μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων
Η Αρχαία Ελλάδα ήταν πατρίδα μερικών από τους σημαντικότερους διανοητές και φιλοσόφους που έζησαν ποτέ. Από τον 6ο αιώνα π.Χ. το αποκορύφωμα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και μετά υπήρξε μια εντυπωσιακή αύξηση στοχαστών και σχολών που προσπαθούσαν να κατανοήσουν τον κόσμο. Ως επί το πλείστον οι Έλληνες φιλόσοφοι προσέγγισαν την γνώση δίνοντας έμφαση στη λογική και ορθολογική σκέψη πάρα στη θρησκεία και ανέπτυξαν θεωρίες για πλήθος θεμάτων, όπως οι επιστήμες, τα μαθηματικά, η κοσμολογία, η λογοτεχνία, η τέχνη, η μουσική, η πολιτική και η ιατρική.
Το έργο των αρχαίων Ελλήνων διδάσκεται και μελετάται μέχρι σήμερα και μολονότι από τα γραπτά συγκεκριμένων φιλοσόφων (π.χ. του Σωκράτη) δεν διασώζεται τίποτα, συχνά υπάρχει ο λόγος μερικών σύγχρονων και μαθητών τους για να εξηγήσει τις αναζητήσεις τους.
Σήμερα, μέρος από το έργο τους, φαίνεται εντυπωσιακά πρωτοποριακό : Ο Δημόκριτος υπέθεσε την ύπαρξη των ατόμων. Ο Πυθαγόρας ανακάλυψε έναν σημαντικό γεωμετρικό τύπο. Και οι οικολογικές μελέτες του Αριστοτέλη στη Λέσβο άσκησαν μεγάλη επιρροή στο Κάρολο Δαρβίνο και στη μελέτη της φυσικής ιστορίας γενικότερα.
Με λίγα λόγια οι Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι άνοιξαν ένα παράθυρο σε πνευματικές μεθόδους
που έθεσαν τα θεμέλια για το σύνολο της Δυτικής πνευματικής. Μερικοί μάλιστα απ’ αυτούς έχασαν τη ζωή τους στην αναζήτηση της αλήθειας, διαπιστώνοντας ότι οι ιδέες τους έρχονταν επικίνδυνα σε αντίθεση με τα πολιτικά και θρησκευτικά συστήματα της εποχής τους. Το έργο τους όμως διασώθηκε και διατηρήθηκε ανά τους αιώνες. Ακολουθούν ορισμένα ονόματα :
*ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ.384-322 π.Χ.
Τόπος γέννησης : Στάγειρα, Μακεδονία. Σημαντικότατα επιτεύγματα και ιδέες : Λογική, συλλογισμός, ιδρυτής του Λυκείου. Ο Αριστοτέλης ήταν ίσως ο σημαντικότερος όλων των κλασσικών Ελλήνων φιλοσόφων. Το έργο του περιελάμβανε τις φυσικές επιστήμες, τη μεταφυσική, την τέχνη, την λογοτεχνία, τη μουσική, την πολιτική, τη γλωσσολογία και τη λογική.
Συνέχισε το έργο του Πλάτωνα και το οδήγησε σε απρόσμενες κατευθύνσεις : Σεβόταν τον Πλάτωνα ακόμα και όταν διαφωνούσε μαζί του. Τελικά δημιούργησε το πρώτο ολοκληρωμένο σύστημα δυτικής φιλοσοφίας. Ο Αριστοτέλης ήταν γιος ενός γιατρού της αυλής και έτσι πέρασε τα πρώτα του χρόνια στο μακεδονικό παλάτι. Ωστόσο ορφάνεψε από μικρός και στα 17 του μπήκε στην Ακαδημία του Πλάτωνα, που παρέμεινε 20 χρόνια. Το 343 π.Χ. έγινε δάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατόπιν πρόσκλησης του Φιλίππου Β’ της Μακεδονίας. Ενθάρρυνε τον Αλέξανδρο στην κατάκτηση της Ανατολής και ανέλαβε να διδάξει
άλλους δύο βασιλιάδες, τον Πτολεμαίο και τον Κάσσανδρο.
*ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. περί το 460 – 370 π.Χ. Τόπος γέννησης : Θράκη.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες, Ατομική Θεωρία, αιτιολογία.
Η ατομική θεωρία, η ιδέα ότι τα πάντα στη φύση δημιουργούνται από αδιαίρετα στοιχεία, τα άτομα, αποδίδεται στον Δημόκριτο, μαζί με τον Αριστοτέλη και τον Λεύκιππο. Σύμφωνα με τον Παρμενίδη, τα πάντα στη φύση παραμένουν αμετάβλητα και η αλλαγή φαίνεται να οφείλεται μόνο στην αντίληψή μας. Ο Ηράκλειτος υποστήριξε το αντίθετο : τα πάντα μεταβάλλονται διαρκώς. Ο Δημόκριτος ανέλαβε να εναρμονίσει τις δύο ιδέες, προτείνοντας ότι το σύμπαν είχε δύο συστατικά : το “ον” και το “μη ον”. Έγινε γνωστός ως ο “Γελαστός Φιλόσοφος” επειδή πίστευε ότι ο τελικός στόχος στη ζωή κάποιου ήταν η ευδιαθεσία και η αισιοδοξία.
*ΔΙΟΓΕΝΗΣ περί το 412-323 π.Χ. Τόπος γέννησης : Σινώπη.
Σημαντικότερα έργα και ιδέες: Κυνισμός, κοσμοπολιτισμός.
Ο Διογένης Κυνικός πίστευε ότι οι επιφανείς του Πολιτισμού ήταν εμπόδιο για την ευτυχία και ότι
Αληθινή ηθική σήμαινε την επιστροφή στη λιτότητα της φύσης, Ο Πλάτωνας τον αποκαλούσε “τρελό Σωκράτη”.
Η φιλανθρωπία ήταν θεμελιώδης στη φιλοσοφία του. Απέφευγε τα υλικά αγαθά (πέρα από τα βασικά, όπως ένα μανδύα για ταπεινότητα και προστασία από τα στοιχεία της φύσης) και ζούσε στο δρόμο μέσα σε ένα πιθάρι, ζητιανεύοντας και κάνοντας δημόσια τις σωματικές του ανάγκες. Λέγεται ότι όταν κάποτε ο Μέγας Αλέξανδρος προσφέρθηκε να τον βοηθήσει, ο Διογένης του απάντησε, ότι του έκρυβε τον ήλιο.
Ωστόσο δεν ήταν κανένας χυδαίος γελοίος: εκμεταλλεύτηκε το πνεύμα του ως δάσκαλος συσπειρώνοντας και άλλους στον αλλόκοτο σκοπό του και υπήρξε ο συγγραφέας αρκετών έργων, από τα οποία κανένα δεν άσκησε μεγάλη επιρροή.
* ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ. 341- 270 π.Χ. Τόπος Γέννησης : Σάμος
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες: Επικούρεια Φιλοσοφία, αμοιβαιότητα, ίδρυση της σχολής, του Κήπου στην Αθήνα. Ο επίκουρος απέφυγε τις μυστικιστικές αντιλήψεις περί Θεών και υπερφυσικού και δίδαξε ότι ο θάνατος είναι το τέλος του σώματος και της ψυχής. Ως εκ τούτου η πραγματική ευτυχία προερχόταν από μια ευτυχισμένη ζωή, όσο αυτή διαρκούσε. Επέμενε επίσης ότι οι Θεοί δεν τιμωρούν ούτε ανταμείβουν τους ανθρώπους, ότι το σύμπαν είναι άπειρο και είχε δημιουργηθεί τυχαία και ότι τα πάντα στο σύμπαν δημιουργούνται από απειροελάχιστα άτομα, τα οποία αιωρούνται στο διάστημα. Ο Επίκουρος πίστευε ότι το υπέρτατο αγαθό ήταν η προσωπική τέρψη : Η επιθυμία του να ελαχιστοποιεί το κακό και να μεγιστοποιεί το καλό ονομάστηκε, Ηθική της Αμοιβαιότητας. Όμως, η συγκεκριμένη ιδέα του για την τέρψη ήταν η μετριοπάθεια, η μελέτη, η απομόνωση και η εγκράτεια. Αυτός κατά τη γνώμη του ήταν ο δρόμος για την γαλήνη, με τελικό στόχο τη λύτρωση από το φόβο και τον πόνο.
Οι υπόλοιποι ήσαν :
* Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ.- 570-495 π.Χ. Τόπος γέννησης : Σάμος.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες : Πυθαγόρειο Θεώρημα, χορτοφαγία, μετενσάρκωση.
* ΠΥΡΡΩΝ. περί το 360 – 270 π.Χ.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες : Σκεπτικισμός.
* ΠΛΑΤΩΝΑΣ. 427-347 π.Χ.
Τόπος γέννησης Αθήνα.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες : Θεωρία των μορφών, συγγραφέας της Πολιτείας, ιδρυτής
της Ακαδημίας.
* ΣΩΚΡΑΤΗΣ .469 – 399 π.Χ.
Τόπος γέννησης Αθήνα.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες. Μαιευτική μέθοδος, παράδοξα.
* ΘΑΛΗΣ. Περί το 624- 546 π.Χ.
Τόπος γέννησης η Μίλητος. Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες : Θεώρημα του Θαλή, Θεώρημα της Τομής, το νερό ως πηγή των πάντων.
* ΖΗΝΩΝ Ο ΕΛΕΑΤΗΣ. Περί το 490 – 430π.Χ.
Σημαντικότερα επιτεύγματα και ιδέες : Παράδοξα
Πηγή : Περιοδικό, Αρχαία Ελλάδα, τέχνες και πολιτισμός.
Ημ/νία γραφής : 4/9/2025
Με εκτίμηση
Δημήτριος Μητρόπουλος
