Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΕΙ ΖΩΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ –Αριστοτέλης (384-322 π.Χ)
Γράφει : Ο Δημήτριος Μητρόπουλος Αντ/γος ε.α. Επιτ. Υπαρχηγός. ΕΛ.ΑΣ. Πτυχ. Νομικής και Δημ. Δικαίου και Πολ. Επιστημών Νομικής Σχολής Αθηνών. Συγγραφέας, Μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων
Η Αρχαία Ελλάδα δεν αποτελούσε ενιαίο κράτος με τη μορφή που θα περιμέναμε σήμερα, αλλά αποτελούνταν από ανεξάρτητα κρατίδια τα οποία είχαν ως κέντρον μια πόλη. Κάθε πόλη-κράτος είχε το δικό της πολίτευμα : Κάποιες όπως η Μακεδονία κυβερνούνταν από μονάρχες, ενώ άλλες, και κυρίως η Αθήνα, είχαν μια μορφή δημοκρατίας, στην οποία τουλάχιστον ένα μέρος των πολιτών συμμετείχε στα κοινά.
Ο Αριστοτέλης που μεγάλωσε στη Μακεδονία και σπούδασε στην Αθήνα, γνώριζε καλά την έννοια της Πόλεως και τις διάφορες ερμηνείες της, και η αναλυτική σκέψη του του επέτρεψε να εξετάσει τα θετικά χαρακτηριστικά της πόλης κράτος.
Επίσης, πέρασε ένα μεγάλο διάστημα στην Ιωνία, όπου ταξινομούσε ζώα και φυτά σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά τους. Αργότερα εφάρμοσε αυτές τις ικανότητες κατηγοριοποίησης στην ηθική και την πολιτική, τις οποίες θεωρούσε φυσικές και πρακτικές επιστήμες.
Σε αντίθεση με τον μέντορά του τον Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης πίστευε ότι η γνώση αποκτάται με την παρατήρηση και όχι με τη λογική και ότι η επιστήμη της πολιτικής έπρεπε να βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα και να οργανώνεται όπως η ταξινομία του φυσικού κόσμου.
Φύσει κοινωνικός.
Ο Αριστοτέλης παρατήρησε ότι οι άνθρωποι έχουν μια φυσική τάση να σχηματίζουν κοινωνικές οντότητες. Τα άτομα σχηματίζουν οικογένειες, οι οικογένειες κώμες και οι κώμες πόλεις. Όπως κάποια ζώα – όπως οι μέλισσες ή τα βοοειδή – διακρίνονται για την τάση τους να ζουν σε μελίσσια
ή κοπάδια, οι άνθρωποι είναι φύση κοινωνικοί.
Ο Αριστοτέλης, όπως θα όριζε ένα λύκο λέγοντας ότι είναι φύσει αγελαίο ζώο, λέει ότι ο άνθρωπος είναι φύσει ζώον πολιτικόν. Αυτό σημαίνει “ότι ο άνθρωπος είναι ένα ζώο του οποίου η φύση είναι να ζει κοινωνικά σε μια πόλη.
Η ιδέα ότι έχουμε την τάση να ζούμε σε μεγάλες πολιτισμένες κοινωνίες ίσως φαίνεται σχετικά αυταπόδεικτη σήμερα, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ο Αριστοτέλης αναφέρει ρητά ότι η πόλις είναι δημιούργημα της φύσης, όσο και μια μυρμηγκοφωλιά.
Ο αγαθός βίος.
Η ιδέα της πόλεως ως φυσικού φαινομένου και όχι ως ανθρώπινου κατασκευάσματος υποστηρίζει τις ιδέες του Αριστοτέλη περί ηθικής και πολιτικής της πόλης – κράτους. Από τη μελέτη του φυσικού κόσμου, εμπνεύστηκε την ιδέα ότι υπάρχει έχει ένα στόχο και κατέληξε ότι για τους ανθρώπους, αυτός είναι να διηγούνται “αγαθό βίο”, δηλαδή ένα βίο με αρετές, όπως η δικαιοσύνη, η καλοσύνη και η ομορφιά.
Ο σκοπός της Πόλεως, επομένως είναι να μας επιτρέπει να ζούμε σύμφωνα με αυτές τις αρετές. Ο
Αριστοτέλης εντόπισε διάφορα κύρια και δευτερεύοντα είδη εντός της πόλεως. Διαπίστωσε ότι αυτό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα είναι οι έμφυτες ικανότητες της λογικής και του λόγου, που του δίνουν την μοναδική ικανότητα να δημιουργεί κοινωνικές ομάδες, να σχηματίζει κοινωνίες και να συνάπτει συμμαχίες.
Μέσα στην κοινότητα της πόλης, οι πολίτες αναπτύσσουν μια οργάνωση που εξασφαλίζει την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και τη δικαιοσύνη του κράτους, όχι με την επιβολή της μορφής κάποιου κοινωνικού συμβολαίου, αλλά επειδή είναι στη φύση τους.
Για τον Αριστοτέλη, οι διάφοροι τρόποι οργάνωσης της ζωής της πόλης υπάρχουν όχι για να μπορούν οι άνθρωποι να ζουν μαζί (αυτό γίνεται εκ φύσεως), αλλά για να μπορούν να ζουν καλά. Το πόσο καλά πετυχαίνουν αυτό το στόχο, παρατηρεί, εξαρτάται από τον τύπο πολιτεύματος που επιλέγουν.
Τα είδη του πολιτεύματος.
Συνολικά εντόπιζε έξι “είδη” πολιτεύματος που χωρίζονται σε ζεύγη. Η μοναρχία είναι η διακυβέρνηση από ένα για το κοινό συμφέρον. Η διακυβέρνηση από έναν για το προσωπικό συμφέρον του, η τυραννία, είναι η διεφθαρμένη μοναρχία.
Η αριστοκρατία (η διακυβέρνηση από τους αρίστους, όχι από γόνους ευγενών) είναι η άσκηση εξουσίας από λίγους με γνώμονα το κοινό συμφέρον. Η διεφθαρμένη μορφή της, για το συμφέρον των λίγων, είναι η ολιγαρχία. Τέλος, η πολιτεία είναι η άσκηση εξουσίας από τους πολλούς προς όφελος όλων.
Αν και ο Αριστοτέλης είχε την τάση να βλέπει την πόλη ως ένα “οργανισμό”, του οποίου ο πολίτης ήταν μόνο ένα τμήμα, εξέτασε και το ρόλο του ατόμου μέσα στη πόλη – κράτος. Και πάλι τονίζει την φυσική τάση του ανθρώπου για κοινωνική συναναστροφή και ορίζει ως πολίτη εκείνον που συμμετέχει στα κοινά, όχι απλώς εκλέγοντας αντιπρoσώπους, αλλά με ενεργό τρόπο. Όταν αυτή η συμμετοχή αφορά μια “καλή” μορφή πολιτεύματος (μοναρχία, αριστοκρατία ή πολιτεία), προάγει την δυνατότητα του πολίτη να ζει ενάρετο βίο.
Από όλα τα πολιτεύματα, συμπεραίνει ο Αριστοτέλης, η πολιτεία παρέχει την μεγαλύτερη δυνατότητα να διάγουν οι πολίτες αγαθό βίο. Αν και ο Αριστοτέλης κατηγοριοποιεί τη Δημοκρατία ως “παρέκκλιση” της πολιτείας, υποστηρίζει ότι είναι το δεύτερο καλλίτερο πολίτευμα μετά την πολιτεία και ότι είναι καλύτερη από μια “καλή” αριστοκρατία ή μοναρχία.
Η λεπτομερής περιγραφή και η ανάλυση της κλασσικής έννοιας της πόλεως φαίνεται να μη αφορά τα έθνη κράτη, που ακολούθησαν, αλλά οι ιδέες του Αριστοτέλη είχαν αυξημένη επιρροή στην Ευρωπαϊκή πολιτική σκέψη κατά τον Μεσαίωνα.
Ο Αριστοτέλης.
Γιος γιατρού της βασιλικής οικογένειας της Μακεδονίας, ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής. Τον έστειλαν στην Αθήνα στα 17 ου για να σπουδάσει στην Ακαδημία του Πλάτωνα και παρέμεινε εκεί ως τον θάνατο του Πλάτωνα 20 χρόνια αργότερα. Παραδόξως ο Αριστοτέλης δεν πήρε τη θέση του Πλάτωνα στην Ακαδημία. Μετακόμισε στην Ιωνία, όπου μελέτησε την άγρια φύση, μέχρι που τον κάλεσε ο Βασιλιάς Φίλιππος στη Μακεδονία, για ν’ αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του νεαρού Αλεξάνδρου.
Ο Αριστοτέλης επέστρεψε στην Αθήνα το 335 και δημιούργησε μία αντίπαλη σχολή της Ακαδημίας το Λύκειο. Όσο δίδασκε εκεί κατέγραψε, τις ιδέες του για τις επιστήμες, τη φιλοσοφία και την πολιτική σε ένα μεγάλο όγκο κειμένων από τα οποία σώζονται ελάχιστα. Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου το 323 π.Χ. οι οπαδοί του αντιμακεδονικού κόμματος στην Αθήνα τον ανάγκασαν να φύγει για την Εύβοια, όπου πέθανε τον επόμενο χρόνο.
Κύρια έργα. – 350 π.Χ. Ηθικά Νικομάχεια – Πολιτικά – Ρητορική.
Πηγή : Η πολιτική με απλά λόγια. Εκδόσεις κλειδάριθμος.
Ημ/νία γραφής : 12/6/2025
Με εκτίμηση
Δημήτριος Μητρόπουλος
