ΤΟ ΦΙΛΙΟΚΒΕ
Γράφει : Ο Δημήτριος Μητρόπουλος Αντ/γος ε.α. Επιτ. Υπαρχηγός. ΕΛ.ΑΣ. Πτυχ. Νομικής και Δημ. Δικαίου και Πολ. Επιστημών Νομικής Σχολής Αθηνών. Συγγραφέας, Μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων
Πως προέκυψε η φράση Φιλιόκβε. Είναι τόσο μεγάλο το ζήτημα για εμάς τους Ορθόδοξους, που
θα πρέπει να είμαστε διαρκώς σε διαμάχη με τους Παπικούς.
Η φράση φιλιόκβε (filing gue) είναι λατινική και σημαίνει “και εκ του Υιού”. Στο Σύμβολο της πίστεως εκεί που ομολογουμένως ότι πιστεύουμε “και εις το πνεύμα το Άγιον το Κύριον το εκ του Πατρός εκπορευόμενον”, η Δυτική Χριστιανοσύνη προσέθεσε το φιλιόκβε και τροποποίησε τη φράση ως εξής : “το εκ του Πατρός και του Υιού εκπορευόμενον”.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η διατύπωση αυτή Πρώτη φορά ειπώθηκε σε σύνοδο της Δυτικής εκκλησίας στη Ισπανία το 589. Για αιώνες οι Πάπες της Ρώμης απέρριπταν αυτή τη διατύπωση μέχρι την εποχή του 9ου αιώνα. Τότε την υιοθέτησαν επίσημα και η αλλοίωση αυτή του Συμβόλου της Πίστεως έκανε τον τότε Πατριάρχη της Κωνσταντινουπόλεως Άγιο Φώτιο να αντιταχθεί και να γράψει Θεολογικές πραγματίες εναντίον αυτής της νεοφανούς αιρέσεως. Το ίδιο έγινε και αργότερα από άλλους μεγάλους Πατέρες και διδασκάλους της Εκκλησίας μας.
Δυστυχώς η κακοδοξία αυτή παραμείνει μέχρι σήμερα ως δογματική διαφορά μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας.
Σύμφωνα με την διδασκαλία της Εκκλησίας μας, υπάρχει διάκριση των Τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδος μέσω των υποστατικών (ή προσωπικών) ιδιωμάτων τους.
Όλα τα ιδιώματα στην Αγία Τριάδα είναι κοινά (βούληση, ενέργεια, Χάρις, κ.λ.π., ένεκα της κοινής φύσεως. Εκεί που διαφοροποιούνται τα Τρία Πρόσωπα είναι στα λεγόμενα υποστατικά ή προσωπικά ιδιώματα. Αυτά τα ιδιώματα διακρίνουν έκαστο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, από τα υπόλοιπα δύο.
Έτσι, λοιπόν, ο Θεός Πατήρ διακρίνεται από τον Θεό Υιό ως γεννήτωρ Αυτού και από τον Θεό Πνεύμα ως εκπορευτής Αυτού. Αντίστοιχα, ο Θεός Υιός διακρίνεται ως γεννώμενος αιδίως (συνεχώς) από τον Θεό Πατέρα, και το Άγιον Πνεύμα, ως εκπορευόμενο αιδίως από τον Θεό Πατέρα.
“Άλλο είναι η ουσία και τα φυσικά προσόντα αυτής, τα οποία αμφότερα συνιστούν το κοινό και των τριών θείων υποστάσεων και άλλα τα υποστατικά ιδιώματα τα οποία είναι το ίδιον και ακοινώνητον δι’ έκαστον των τριών υποστάσεων”. “Τα προσωπικά ιδιώματα δεν φανερώνουν καμιά διαφορά ουσίας ή αξιώματος, καμία ανισότητα των προσώπων, αλλά προσδιορίζουν τον προσωπικό και αμετάφραστο χαρακτήρα καθενός”.
Με την κακοδοξία του φιλιόκβε συμβαίνουν δύο πράγματα : ή το Άγιον Πνεύμα καθίσταται υποδεέστερο των δύο άλλων Θείων Προσώπων (Πατρός και Υιού) γιατί αυτά τα δύο πρόσωπα έχουν κάτι το κοινό, που δεν το διαθέτει το τρίτο Πρόσωπο : δηλαδή την δυνατότητα να εκπορεύουν από κοινού ένα άλλο θείο πρόσωπο.
Ή, εάν αυτή η δυνατότητα είναι κοινή ιδιότητα των προσώπων της Αγίας Τριάδος, θα έπρεπε και το Άγιον Πνεύμα, ως θείο Πρόσωπο, να εκπορεύει ένα τέταρτο Άγιον Πνεύμα και αυτό με τη σειρά του θα οδηγήσει στην αλλοίωση του δόγματος από τριάδα Προσώπων σε μειδιάδα θείων προσώπων.
Με αυτούς τους Θεολογικούς συλλογισμούς ο Άγιος Φώτιος αποδόμησε τη δυτική κακοδοξία περίπου του φιλιόκβε. Αν σκεφτούμε ότι το Πνεύμα εκπορεύεται ταυτόχρονα από τον Πατέρα και τον Υιό, βρισκόμαστε μπροστά σε ουσιώδες φυσικό χαρακτηριστικό γνώρισμα και στην περίπτωση αυτή με βάση την κοινή φύση των τριών, το πνεύμα θα έπρεπε να συμμετέχει στην προσωπική του εκπόρευση, και το μεν αυτού προάγον, το δε προηγούμενο και το μεν αίτιον, το δε αιτιατόν. (Φώτιος).
“Η κοινή εκπόρευση από τον Πατέρα και τον Υιόν θα πρόσθετε στο Θεό κάτι που δεν είναι ούτε ουσιαστικό, ούτε φυσικό, εφόσον εξαιρείται το Πνεύμα, ούτε υποστατικό, εφόσον είναι κάτι κοινόν στον πατέρα και τον Υιόν.
Εάν το εκπορεύειν είναι κοινό ιδίωμα του Πατρός και του Υιού, τότε το Πνεύμα εκπίπτει της θεότητος, επειδή δεν κατέχει αυτό το ιδίωμα. Εάν η εκπόρευσις είναι ιδιότητα της θείας φύσεως, τότε όλα τα θεία πρόσωπα θα την κατέχουν και συνεπως το Άγιον πνεύμα θα έπρεπε να εκπορεύει τον εαυτό Του ή ένα άλλο πνεύμα.
Και όπως το διατυπώνει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς “ει μεν κοινόν εστίν πατρί τε και υιώ το εκπορεύειν, κοινόν έσται τούτο και τω πνεύματι και τετράς έσται ή τριάς και το πνεύμα εκπορεύσει πνεύμα έτερον.
Δυστυχώς την αίρεση αυτή των Παπικών την ασπάστηκε και ο Προτεσταντικός Χριστιανισμός και έχει γίνει κοινή θέση όλων των δυτικών χριστιανών. Μπορεί να μην απαγγέλλεται επίσημα κατά την ανάγνωση του Συμβόλου της Πίστεως για λόγους διπλωματικούς και καλών Σχέσεων του Βατικανού με τις Ορθόδοξος Εκκλησίες, αλλά δεν έχει απορριφθεί από τη δογματική Θεολογία και την κατήχηση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Και όπως έχει γραφεί : “το δόγμα της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος έχει άμεσον σχέσιν προς αυτήν την Θεολογίαν περί της Αγίας Τριάδος.
Επομένως η αίρεσις του φιλιόκβε ως προσβάλλουσα κατ’ ευθείαν την Τριαδικήν Θεολογίαν, την κατ’ εξοχήν δηλαδή Θεολογίαν δεν εμφανίζεται απλώς ως μία δογματική διαφορά, αλλά ως αληθινή άβυσσος μεταξύ Ορθοδοξίας και Παπισμού”.
Πηγή : Ορθόδοξο Περιοδικό Αδελφότητος Θεολόγων “Ζωή”.
Ημ/νία γραφής : 22/7/2025
Με εκτίμηση
Δημήτριος Μητρόπουλος
