Η ΑΓΙΑ ΥΠΟΜΟΝΗ
Γράφει : Ο Δημήτριος Μητρόπουλος Αντ/γος ε.α. Επιτ. Υπαρχηγός. ΕΛ.ΑΣ. Πτυχ. Νομικής και Δημ. Δικαίου και Πολ. Επιστημών Νομικής Σχολής Αθηνών. Συγγραφέας, Μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων
Η Αγία Υπομονή με τον ενάρετο βίο της, ανήλθε σε υψηλό επίπεδο αρετής και η Αγία μας Εκκλησία την αγιοκατέταξε. Το κατά κόσμον όνομα της Αγίας ήταν Ελένη Δραγάση. Ήταν κόρη του Κωνσταντίνου Δραγάση, ο οποίος ήταν από τους κληρονόμους του Σέρβου Βασιλιά Στεφάνου Δουσάν και ως σύζυγος του αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου, αποκαλούνταν “Ελένη η εν Χριστώ τω Θεώ αυγούστα και αυτοκρατόρισσα των Ρωμαίων η Παλαιολογίνα.”
Η καταγωγή της ήταν από βασιλική και ευλογημένη γενιά στα σπλάχνα της οποίας υπήρξαν και άγιοι, όπως ο κτήτορας της Μονής Χιλανδαρίου του αγίου όρους μοναχός Συμεών, ο Σέρβος βασιλιάς Στέφανος Νεμάγια.
Η Ελένη ανατράφηκε με ότι καλύτερο και ανώτερο υπαγορεύει το βυζαντινό ιδεώδες , καθώς οι Σέρβοι είχαν επηρεαστεί από τον πολιτισμό του Βυζαντίου, γαλουχήθηκε, κατά τα πατρο-παράδοτα της οικογένειας, στα νήματα της Ορθοδοξίας. Η πίστη στο Χριστό θα την φωτίζει, θα την καθοδηγεί και θα την στηρίζει στις πολλές δυσκολίες της ζωής της.
Σε ηλικία 19 ετών παντρεύτηκε τον Μανουήλ Β Παλαιολόγο, λίγους μήνες πριν γίνει αυτοκράτορας. Στη νέα της ζωή πολλές φορές ήπιε το ποτήρι της προσβολής και του ευτελισμού δίπλα στον Εμμανουήλ από αλλοθρήσκους και Χριστιανούς ηγέτες, στην προσπάθειά της να αναζωογονήσει την αυτοκρατορία.
Απεδείχθη άνθρωπος με πολλές αρετές και είχε συναίσθηση του ρόλου της στις περιστάσεις. Αγαπούσε τον λαό, ήταν η μάνα του. Με λόγια και έργα προσπαθούσε να τον στηρίξει και να τον βοηθήσει. Ο σύγχρονός της φιλόσοφος Γεώργιος Πλήθων – Γεμιστός γράφει σχετικά : “Η Βασιλίς αύτη με πολλήν ταπείνωσιν και καρτερικότητα εφαίνετο να αντιμετωπίζει και τας δύο μορφάς της ζωής. Ούτε κατά τους καιρούς των δοκιμασιών απαγοητεύετο, ούτε όταν ευτυχούσε επανέπαυε το, εις κάθε περίπτωση έκανε το πρέπον.
Συνδύαζε την σύνεση με την γενναιότητα, περισσότερο από κάθε άλλην γυναίκα. Διεκρίνετο για την σωφροσύνην της Την δε δικαιοσύνην την είχε εις τελειότατον βαθμόν. Δεν έμαθε να κάμνει κακόν εις ουδένα, ούτε μεταξύ των ανδρών ούτε μεταξύ των γυναικών.
Αντιθέτως εγνωρίσαμε να κάμνει πολλά καλά και σε πολλούς. Με ποιον άλλον τρόπο δύναται να φανεί εμπράκτως η δικαιοσύνη, εκτός από το γεγονός του να κάμνει κανείς τα θεληματικά και σε κανέναν κακό, αλλά μόνον το αγαθό σε πολλούς; ”
Στο ευλογημένο αυτό ζευγάρι χάρισε ο πανάγαθος Θεός 8 παιδιά, 6 αγόρια και δύο κορίτσια, τα οποία πέθαναν σε μικρή ηλικία. Από τα αγόρια δύο έγιναν αυτοκράτορες Ο Ιωάννης Η’ και ο τελευταίος θρυλικός αυτοκράτορας της αυτοκρατορίας ο Κωνσταντίνος ΙΑ’.
Ο Θεόδωρος, ο Δημήτριος, και ο Θωμάς έγιναν δεσπότες στο Μυστρά και ο Ανδρόνικος στη Θεσσαλονίκη. Γαλούχησε τα παιδιά της με τα νάματα της πίστης και τη γλυκύτατη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας. Τα ανέθρεψε “εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου” και ποτέ δεν “έπαυσε μετά δακρύων προσευχής και αγάπης να νουθετή ένα έκαστον”.
Με προσευχή! υπομονή και επιμονή σμίλευε τις ψυχές τους και τους πρόσφερε μαζί με το “ζειν” και το ευ “ζειν”. Τα οδηγούσε σε Μοναστήρια και σε Σεβάσμια προσκυνήματα. Κατάφερε να θέσει τέρμα στις διαμάχες και συγκρούσεις που κυριαρχούσαν για 90 χρόνια μεταξύ των μελών της αυτοκρατορικής αυλής. Μετά τον θάνατο του Μανουήλ οι όποιες διαφορές ή διενέξεις παρουσιαζόταν, λύνονταν με την προσευχή και τη φωτισμένη μητρική παρέμβαση.
Ιδιαίτερη ήταν η αγάπη της Αγίας προς τα μοναστήρια, όπου αναπαυόταν η ψυχή της και αντλούσε δύναμη και κουράγιο για την συνέχεια της ζωής της.
Την αγάπη αυτή ενέπνευσε σε όλη την οικογένεια. Ο σύζυγος Μανουήλ, μετά την παραίτηση του από το θρόνο αποσύρεται στη Μονή Παντοκράτορος της Κωνσταντινούπολης και γίνεται Μοναχός με το όνομα Ματθαίος. Η ίδια μετά τον θάνατο του συζύγου της γίνεται μοναχή στη Μονή της Κυρά Μάρθας και λαμβάνει το όνομα Υπομονή. Τα τρία από τα παιδιά της γίνονται μοναχοί. Ο Θεόδωρος και ο Ανδρόνικος (μ.Ακάκιος) στη Μονή του Παντοκράτωρος, και ο Δημήτριος (μ.Δαυίδ) στο Διδυμότειχο.
Ακόμη η πεθερά και η κουνιάδα της Αγίας τελείωσαν τον επίγειο βίο τους ως μοναχές. Τέλος η εγγονή της Ελένη κόρη του Θωμά, γίνεται μοναχή με το όνομα Υπομονή στη Λευκάδα.
Μαζί με τον πατέρα της έκτισαν την Ιερά Μονή της Παναγίας Παπαμακάριστου στο Πογάνοβο της πόλης Δημήτροβγκραντ της Ν.Α. Σερβίας.
Στη Κωνσταντινούπολη είχε συνδεθεί με την Ιερά Μονή του τιμίου Προδρόμου της Πέτρας όπου φυλαγόταν το ιερό λείψανο του Οσίου Παταπίου του θαυματουργού, στον οποίο η Αγία Υπομονή έτρεφε ιδιαίτερη ευλάβεια. Με τη συμβολή της Αγίας ιδρύθηκε στη Μονή γυναικείο γηροκομείο με την επωνυμία “Η Ελπίς των απελπισμένων”.
Άνθρωπος φωτεινός και φωτισμένος η Αγία Υπομονή προικισμένη με πολλά ταλέντα, που τα “εμπορεύτηκε” με σύνεση και σωφροσύνη και τα πολλαπλασίασε. Ο Γεννάδιος Σχολάριος, πατριάρχης γράφει μεταξύ άλλων, με την ευκαιρία της κοίμησης της Αγίας Υπομονής :
“Την μακαρίαν εκείνη Βασίλισσαν όταν την επισκέπτετο κάποιος σοφός, έφευγεν κατάπληκτος από την ιδικήν της σοφίαν. Όταν την συναντούσε κάποιος ασκητής, αποχωρούσε, μετά τη συνάντηση, ντροπιασμένος δια την πτωχείαν της δικής του αρετής, συγκρινόμενη με την αρετήν εκείνης.
Όταν την επισκεπτόταν κάποιος συνετός προσέθετε στην ιδική του περισσότερη σύνεση. Όταν την συναντούσε κάποιος νομοθέτης, εγινόταν προσεκτικότερος. Όταν, μιλούσε μαζί της κάποιος δικαστής, διεπίστωνε ότι είχε ενώπιόν του έμπρακτον Κανόνα Δικαίου. Όταν τη συναντούσε κάποιος θαρραλέος ένοιωθε νικημένος, αισθανόμενος έκπληξιν από την υπομονήν την σύνεσιν και την ισχυρότητα του χαρακτήρος της. Όταν την πλησίαζε κάποιος φιλάνθρωπος αποκτούσε εντονότερο αίσθημα φιλανθρωπίας. Όταν την συναντούσε κάποιος φίλος των διασκεδάσεων, αποκτούσε σύνεσιν και γνωρίζοντας την ταπείνωσιν στο πρόσωπό της μετανοούσε πονεμένος. Όταν την γνώριζε κάποιος ζηλωτής της ευσέβειας, αποκτούσε μεγαλύτερον ζήλον. Κάθε πονεμένος με τη συνάντηση μαζί της καταλάγιαζε τον πόνο του. Κάθε αλαζόνας αυτοτιμωρούσε την υπερβολική του φιλαυτίαν. Και γενικά κανένας δεν υπήρχε που να ήλθεν σε επικοινωνία μαζί της και να μην έγινε καλύτερος”.
Η Αγία Δέσποινα, όπως την ονόμαζε ο Γεώργιος Φραντζής, συνέδεσε την έννοια του μοναχικού της ονόματος (Υπομονή) με τον τρόπο αντιμετώπισης και των ευτυχών στιγμών και των απείρων δυσκολιών της όλης ζωής της. Υπομονή κατά βίον πράξιν και μοναχικό όνομα. “Τη Υπομονή αυτής εκτήσατο την ψυχήν αυτής”.
Ο Θεός ευδόκησε να μη ζήσει τις τελευταίες τραγικές στιγμές της Αυτοκρατορίας. Την κάλεσε κοντά Του στις 13 Μαρτίου 1450 μ.Χ. έχοντας διανύσει 35 χρόνια ως αυτοκρατόρισσα και 25 ως
ταπεινή μοναχή.
Τιμάται η μνήμη της 13 Μαρτίου και 29 Μαΐου.
Πηγή : Ορθόδοξο Χριστιανικό Περιοδικό “Αγία Λυδία”.
Ημ/νία γραφής : 3/7/2025
Με εκτίμηση
Δημήτριος Μητρόπουλος
